Nahçıvan’da ne yenir?

Yeni bir şehre ilk adımını attığında en çok bölgenin meşhur lezzetlerini merak ettiğini biliyoruz. Bu nedenle sofranın en samimi köşesini senin için ayırdık. Şimdi arkana yaslan ve Nahçıvan'ın birbirinden lezzetli yemeklerini birlikte keşfetmenin tadını çıkar.

Nahçıvan, Aras Nehri’nin bereketiyle sulanan toprakları ile zengin bir mutfak kültürüne sahip. Nahçıvan, sadece tarihî bir şehir değil, aynı zamanda her lokmasında binlerce yıllık bir geleneği barındıran gizli bir gurme başkenti. 

Nahçıvan, Azerbaycan mutfağının genel karakterini taşısa da şifalı tuzları ve yüksek yaylalardan toplanan taze dağ otlarıyla kendine has bir kimliğe sahip. Toprak kaplarda ağır ağır demlenen etli yemeklerden, sabırla açılan incecik hamur işlerine kadar uzanan Nahçıvan mutfağı, her öğünü bir ritüele dönüştüren eşsiz bir lezzet yelpazesi. Tandırın isli kokusu ve serinletici reyhan kokusu bir araya geldiğinde sadece bir şehri değil, bir yuvayı ziyaret ettiğini anlayacaksın.

1. Nahçıvan pitisi

Nahçıvan pitisi, Nahçıvan mutfağının doyurucu ve köklü lezzetleri arasında yer alıyor. Bu sabırla harmanlanan gastronomi mirası küpe adı verilen özel toprak kaplarda pişiriliyor. Kuzu eti, nohut, kuyruk yağı ve safranın eşsiz uyumuyla hazırlanan Nahçıvan pitisi, saatlerce ağır ateşte demleniyor. Yemeğin en önemli sırrı ise bölgenin meşhur Duzdağ tuzu ile lezzetlendirilmesi ve kurutulmuş eriklerin verdiği o hafif mayhoş aroma. Sunumda ise önce yemeğin suyu tabaktaki tandır ekmeklerinin üzerine dökülerek bir başlangıç gibi içiliyor. Ardından çömlekte kalan et ve nohutlar ezilerek ana yemek olarak tüketiliyor.

2. Arışta aşı

Nahçıvan mutfağının en samimi ve şifa dolu kaşık yemeklerinden biri olan arışta aşı, geleneksel ev yapımı erişteler ile yapılan bir gastronomi klasiği. İncecik kesilen hamurlar (arışta), yeşil mercimek ve nohut ile buluştuğunda yoğun bir kıvam alıyor. Nahçıvan’ın yüksek yaylalarından toplanan kurutulmuş dağ otları ve ekşili erik kurusu ise yemeğe karakteristik bir aroma kazandırıyor. Özellikle soğuk günlerde iç ısıtan arışta aşı, servis edilmeden önce üzerine eklenen naneli kızgın tereyağı ile lezzetini doruğa taşıyor. Hafif ve oldukça besleyici olan bu yöresel lezzet, Nahçıvan sofralarında huzurlu ev atmosferini simgeliyor.

3. Göy qutabı (Otlu qutab)

Nahçıvan yaylalarından toplanan taze otların incecik bir hamurla buluştuğu göy qutabı, sadeliğin ve doğallığın sembolü. Ispanak, ısırgan otu, kişniş, dereotu ve bölgeye özgü çiriş gibi yeşilliklerin harmanlanması ile hazırlanan bu incecik gözlemeler, kızgın sac üzerinde yağsız pişiriliyor. Pişer pişmez üzerine sürülen taze tereyağı ile yumuşatılan qutablar, genellikle üzerine serpilen sumak veya bir kase süzme yoğurt ile servis ediliyor. Hafif bir öğle yemeği veya gün boyu tüketilebilecek sağlıklı bir atıştırmalık olan göy qutabı, Nahçıvan’da doğanın uyanışını sofralarda kutlamanın en lezzetli ve güzel yolu.

4. Motal peyniri ve Nahçıvan lavaşı

Nahçıvan mutfağının en otantik ikilisi kuşkusuz motal peyniri ve Nahçıvan lavaşı. Bölgenin yüksek yaylalarında otlayan koyun ve keçilerin sütünden hazırlanan motal peyniri, tuzlanıp temizlenmiş kuzu veya oğlak derisine (motal) basılarak yerin altında aylarca olgunlaştırılıyor. Bu geleneksel yöntem, peynire keskin, hafif parçalı ve oldukça yoğun bir aroma kazandırıyor. Bu yoğun lezzetin en sadık eşlikçisi ise geleneksel tandır ocaklarında pişirilen, kağıt inceliğindeki meşhur Nahçıvan lavaşı. Kurutulduğunda aylarca tazeliğini koruyan ve yenmeden hemen önce hafifçe su serpilerek yumuşatılan bu lavaşlar, motal peyniri ve taze yeşilliklerle bir araya geldiğinde, Nahçıvan’ın geleneksel göçebe kültürünü özetliyor. 

5. Reyhan şerbeti

Nahçıvan sofralarının en görsel ve ferahlatıcı içeceği kuşkusuz reyhan şerbeti. Mor reyhan yapraklarının sıcak su, şeker ve bir miktar limon tuzu (veya limon suyu) ile buluşması ile hazırlanan bu şerbet, yaprakların rengini suya bırakması ile büyüleyici bir fuşya-mor renge bürünüyor. Özellikle yaz aylarının kavurucu sıcağında buz gibi servis edilen reyhan şerbeti, aromatik kokusuyla iştah açıyor ve tamamen doğal içeriğiyle sağlıklı bir serinlik sunuyor. Nahçıvan mutfağındaki yağlı ve baharatlı lezzetlerin yanında damağı da temizleyen reyhan şerbeti, ferahlatan en zarif eşlikçi olarak her zaman sofradaki yerini alıyor.

6. Ordubad gül şerbeti (Gülab)

Nahçıvan’ın meyve bahçeleriyle ünlü Ordubad bölgesinde, özel kokulu güllerin yapraklarından hazırlanan gül şerbeti, bölgenin en zarif içeceği. Geleneksel yöntemlerle damıtılan veya şekerle bekletilerek hazırlanan bu şerbet, ferahlatıcı bir soğuk içecek olarak tüketiliyor. Yoğun floral aroması ile gül şerbeti, sadece susuzluğu gidermekle kalmıyor, aynı zamanda Nahçıvan’ın kadim mutfak estetiğini de yansıtıyor.

7. Keklikotu çayı

Nahçıvan’ın yüksek rakımlı dağlarından ve yaylalarından toplanan yabani kekiklerle hazırlanan keklikotu çayı, bölge insanı için sadece bir içecek değil, adeta bir yaşam iksiri. Özellikle ağır ve etli Nahçıvan yemeklerinin ardından sindirimi kolaylaştırmak için içilen bu yöresel çay, kendine has keskin aroması ve ferahlatıcı etkisi ile ünlü. Tamamen doğal yöntemlerle kurutulan bitkilerin demlenmesi ile elde edilen kehribar renkli çay, soğuk algınlığından yorgunluğa kadar pek çok derde deva oluyor.

8. Nahçıvan kalakoşu (Qalakoşu)

Kış aylarında iç ısıtan en sevilen yemeklerinden olan kalakoşu, Nahçıvan’ın ünlü kavurması (qovurma) ve kurutulmuş yoğurt olan qurut ile hazırlanan yoğun kıvamlı bir lezzet. Kalakoşu, haşlanmış mercimek, kavrulmuş soğan ve etin, süzme yoğurt veya qurut ile harmanlanıp üzerine sarımsaklı tereyağı gezdirilmesi ile servis ediliyor. Hem protein açısından zengin hem de oldukça doyurucu olan bu yöresel yemek, Nahçıvan’ın kadim hayvancılık kültürünün sofralara yansıyan en net özeti.

9. Ordubad kayganası

Nahçıvan’ın Ordubad bölgesinden çıkan ordubad kayganası, Azerbaycan mutfağının en şaşırtıcı lezzetlerinden biri. Kaygana, yumurtanın adeta bir sanat eserine dönüştüğü eşsiz bir tatlı. Onlarca yumurtanın büyük bir ustalıkla çırpılıp tereyağında ağır ağır pişirilmesiyle hazırlanan bu lezzet, fırından çıkar çıkmaz üzerine dökülen bal veya koyu şerbetle son dokunuşunu alıyor. Görünüş olarak kabarık bir omleti andırsa da dokusu süngerimsi ve tadı çok lezzetli. Ordubad kayganası, içerdiği yoğun yumurta miktarına rağmen, özel hazırlama tekniği sayesinde ağır bir koku vermiyor. Bu yerel tatlı, ağızda dağılan yumuşaklığı ve balın aroması ile damaklarda unutulmaz bir iz bırakıyor.

10. Alana (Ordubad alanası)

Tatlı kategorisinde Nahçıvan’ın en meşhur gurme ürünlerinden biri olan alana, bir meyve kurusu efsanesi. Mevsiminde toplanan devasa şeftali veya kayısıların çekirdekleri özenle çıkarılıyor ve içleri dövülmüş ceviz, toz şeker, tarçın, kakule ile hazırlanan zengin bir harçla dolduruluyor. Güneşte kurumaya bırakılan bu meyveler, zamanla sertleşerek doğal birer enerji bombasına dönüşüyor. Çay saatlerinin en sevilen ikramı olan alana, Nahçıvan'dan alınabilecek en güzel gastronomi hediyelerinden de biri.

11. Kürdüş

Nahçıvan mutfağına özgü kürdüş, gastronomi meraklılarının hayran kaldığı sevilen bir tencere yemeği. Kürdüş, parça kuzu etinin kuru fasulye, soğan, domates ve bölgeye has baharatlar ile saatlerce ağır ateşte pişirilmesiyle hazırlanıyor. Onu klasik bir etli fasulyeden ayıran temel fark ise içine eklenen ekşi meyve kuruları (özellikle erik) ve kullanılan etin kemikli yağlı dokusu. Ekşinin etle olan o eşsiz uyumunu en iyi yansıtan yemeklerden biri olan kürdüş, Nahçıvan’ın kırsal mutfak geleneğini temsil ediyor.

Birbirinden lezzetli bu yemekler için en doğru noktaları keşfetmek istersen Nahçıvan’da gezilecek yerler yazımızı inceleyebilirsin.