Kırgızistan’da ne yenir?

Kırgız mutfağı deyince aklına ilk gelen yemek hangisi? Ya da aklında herhangi bir yemek beliriyor mu? Yoksa ‘oralarda at eti yok muydu?’ sorularını sormaya başladın mı? Haklısın, Orta Asya’da yemek kültürü hem bize yakın hem de uzak. Göçebe kültürünün verdiği etkiden dolayı buralarda farklı lezzetleri de bulabilirsin sana çok tanıdık gelen tatları da.

Kırgız mutfağı, göçebe topluluklardan aktarılan ve sınır ülkelerinden gelen yemeklerin bir araya gelmesinden oluşuyor. Bu coğrafyada geleneksel yemeklerle, bu yemeklerin modern tariflerini bulabilirsin. Kırgız yemeklerinin büyük bir bölümünde et, süt ve hamur ürünleri var. Ancak sebze, pirinç ve atıştırmalıklar da yok değil. Orta Asya'nın etçil bir bölge olduğu malum fakat Kırgızistan'da çoğu vejetaryeni mutlu edecek kadar seçenek de bulunuyor.

Hadi gel, Kırgızistan’dayken senin için not aldığımız mekanları, yiyecek ve içecekleri birlikte keşfedelim.

Beş parmak

Etli yemeklerin yoğun olduğu Kırgız mutfağındaki öne çıkan ilk lezzet beş parmak. Bu yemek için Kırgız mutfağının milli yemeği diyebiliriz. Genellikle kuzu eti, dana eti veya at eti ile yapılıyor ama en çok tercih edileni genelde at eti ile olanı.

Sulu ve at eti kullanılan bir yemek olduğu için ilk başta sevmeyebilirim diye düşünebilirsin ama bence buradayken denemen gereken lezzetlerden. Etle birlikte erişte ve soğan ile hazırlanan beş parmak, Kırgız mutfağının kültürel bir simgesi de. Büyük bir tepsinin etrafında toplanan aile ve dostlar, lezzetin tadını çıkarırken bir araya geliyor. Adının beş parmak olması da bu yemeğin elle yenmesinden dolayı. Tabii günümüzde restoranlarda servisi bu şekilde değil.

Kırgız mantısı

Kırgız mutfağının başka bir lezzetli yemeği de mantı. İnce hamurun içinde kuzu veya dana eti kullanılarak soğan ve baharatlarla yapılıyor ve buharda pişiriliyor. Ayrıca yağda kızartılarak yapılanı da var. Türk mantısında olduğu gibi elle açılarak yapılıyor. Mantı, Kırgız sofralarında sıkça rastlanan bir misafirperverlik simgesi. Ev sahipleri genellikle misafirlerini ağırlarken bu yemeği ikram ediyor.

Kırgız pilavı

Kırgız pilavı ya da diğer adıyla plov genellikle et eti kullanılarak hazırlanıyor. Kuşbaşı at eti parçaları, havuç, soğan ve baharatlarla yapılan pilav için kocaman porsiyonuyla bir ana yemek diyebilirim. Pilav, hem çocukların hem de gezginlerin ülkede öğle veya akşam öğünlerinde kolayca tüketebileceği bir lezzet. Türkiye’deki etli pilavlara da oldukça benziyor.

Kırgız pilavının yanında bizim çok da alışkın olmadığımız bir sos geliyor. Bu sos oldukça acı ve içinde lor peynirine yakın bir süt ürünü var. Bir kaşık pilav, bir kaşık sos olmak üzere yenilmesi makbul olsa da acı sevmeyenler yollarına sossuz devam edebilirler.

Lağmen

Lahman, laghman ya da lağmen isimleri ile bilinen yemek Kırgızistan’ın mutfak kültürünün önemli bir parçası. Bir noodle yemeği olan lağmen, genellikle etli ve sebzeli olarak hazırlanıyor. Kırgızistan'da, çoğunlukla Karakol şehrinde yaşayan yerel toplulukların ulusal yemeği olarak kabul ediliyor.

Shorpo

Shorpo, soup ya da bildiğimiz ismiyle çorba. Bu çorba için gerçek bir şifa bombası diyebilirim. Kemikli koyun veya dana etiyle yapılan, unsuz, haşlanmış patatesli ve bol sulu kıvamdaki bu çorba yaz-kış yenilecek türden. Türkiye’de yapılan etli patates çorbasına çok yakın bir tadı bulunuyor. Tabii kişnişsiz versiyonunu bulman gerekebilir.

Boorsok

Boorsok için bir tür pişi diyebiliriz. Özel günlerde, bayramlarda veya kutlamalarda sıkça tüketilen bir hamur işi. Kahvaltılarda da hemen her yerde servis ediliyor. Boorsok, küçük kare şeklinde parçalara ayrılıyor ve kızartılıyor. Genellikle de bal, kaymak ya da çay veya süt ile birlikte yeniyor.

Qazy

Chiuchiuk olarak da bilinen qazy, at eti ile hazırlanan bir tür sucuk. Genelde yemek versiyonu bağırsakla birlikte yapılırken kahvaltılık versiyonu sucuk formunda geliyor.

Alabalık

Hep et, hep hamur işi olacak değil ya. Biraz da balık yiyelim dersen Kırgızistan’da alabalık tesislerinin varlığından haber etmeliyim seni. Issık Göl çevresinde ve Balıkçı kasabası civarında, gölün serin sularından ve bölgedeki temiz dağ nehirlerinden beslenen alabalık tesisleri yer alıyor. Burası zaten adını da balıktan alan, bölgenin en eski balıkçılık merkezlerinden biri. Yolun düşerse, göl manzarasına karşı odun ateşinde veya ızgarada taze taze pişirilmiş, içi sulu dışı çıtır çıtır nefis bir alabalık yiyebilirsin. Bu arada ,buradaki alabalık fazlasıyla somona benziyor.

Samsa

Samsa da Kırgızistan’ın geleneksel hamur işlerinden biri. Hem gündelik hayatta hem de özel günlerde sofralarda sık sık tükettikleri bir lezzet. Samsanın iç harcı genellikle kıyma, patates oluyor ve baharatlarla zenginleştiriliyor. Yumuşak iç harcı ve gevrek dış kabuğuyla samsa oldukça sevilen bir lezzet.

Kattama

Bizdeki katmerin çok benzeri Kırgızistan’da da karşına çıkacak. Hatta öyle ki bizim yol üstü gözlemecilerimiz gibi Bişkek’ten farklı şehirlere giderken yol üstü katmercilere denk geliyorsun. Kırgızistan’da katmer baklava hamurundan ince ince, kat kat açılarak yapılıyor. İçine taze soğanı çok andıran bir ot konuluyor. Sütün kaymağı ve haşlanmış yumurta ile servis ediliyor.

Kuurdak

Kuurdak, genellikle kuzu etinden yapılıyor ve et, soğan, patates ve baharatlarla bir araya getirilerek özel bir pişirme tekniğiyle hazırlanıyor. Açık havada ateş üzerinde pişirilen bu tarif, etin lezzetini koruyarak karamelize oluyor. Açık ateşte ağır ağır pişen o karamelize etin isli kokusunu duyduğunda, bunun neden büyük kazanlarda yapıldığını çok daha iyi anlayacaksın.

Ashlyamfu

Ashlyamfu Kırgızistan mutfağının ünlü tariflerinden biri. Lağmen gibi ashlyamfu da Kırgızistan'da özellikle Karakol şehrinde popüler. Erişte dediğimde onun sıcak yenen bir yemek olduğunu sanıyorsan bu yemeğin soğuk servis edildiğini duyduğunda ufak bir şaşkınlık yaşayabilirsin. İçinde yine kişniş olduğunu da söylemeliyim.

Oromo

Oromo, buharda pişirilen bir ana yemek. Bizdeki beytinin yapılma tarzına yakın bir şekilde yapılıyor debilebilir. Malzemeleri kıyma, soğan ve hamur. Bir çeşit kıymalı turta olarak düşünebilirsin. Ayrıca baharatlarla da tadını çıkarabileceğin oldukça doyurucu bir yemek. Eğer vejetaryensen, oromo lezzetinin kıyılmış patates, balkabağı gibi malzemeler ile hazırlanan tarifleri de mevcut. Ancak restoranlara yemeğin içeriğini sormanda yarar var.

Kırgız balı

Tanrı Dağları eteklerindeki yaylalarda üretilen Kırgız balı, uluslararası yarışmalarda üst üste aldığı altın madalyalarla dünyaca ünlü bir prestije sahip. Sanayi bölgelerinden uzak, tamamen doğal endemik bitki örtüsü ve dağ çiçeklerden üretiliyor. Kahvaltılarda ve akşam yemeklerinde sofralarda yer alan beyaz Kırgız balı da Kafkas arılarının yaptığı özel bir bal. Kırgız balını dönüşte hediyelik olarak alabilirsin.

Kımız

Orta Asya’nın kalbinde, Kırgızistan’ın o uçsuz bucaksız yaylalarında kısrak sütünden yapılan kımız, sadece bir içecek değil bin yıllık bir göçebe kültürünün ve misafirperverliğin simgesi. Kımızı şehir merkezinde bulman biraz zor. Bu yüzden köylere doğru bir yolculuk yapmanı öneririm. Hafif gazlı ve ekşi fermente bir içecek olan kımız başta sana tuhaf gelecek olsa da buradayken mutlaka içmelisin.

Kvas

Gürcistan ya da Rusya seyahatlerin olduysa kvas sana yabancı gelmez. Yaz sıcağında Kırgızistan sokaklarında yürürken köşe başlarındaki seyyar satıcıların önündeki o fıçıları görürsen hiç şaşırma. İşte onlar meşhur kvas durakları. Çavdar ekmeğinin fermente edilmesiyle yapılan, hafif karamelize ve gazlı bu geleneksel lezzet, özellikle yaz aylarında tam bir kurtarıcı. Kvas içmek için sokaklardaki seyyar satıcılardan herhangi birine uğraman yeterli.

Chalap

Chalap veya çalap, Türki Cumhuriyetler’de popüler bir soğuk içecek. Bize de oldukça yakın bir tat. Ekşi yoğurt, su ve tuzun karıştırılmasıyla yapılıyor. Ayran ya da cacık tarzında düşünebilirsin. Bu geleneksel içeceği hem restoranlarda hem de sokaklardaki seyyar satıcılarda bolca bulabilirsin. Bana sorarsan en güzeli sokakta içeceğin chalap olur.

Bonus: Kahvaltı

Kırgız kahvaltısı bizim alışkın olduğumuz kahvaltılara oldukça benziyor. At eti hariç diyelim tabii. Modern restoranlarda ve cafelerde ya da otellerde at etinden yapılan sucuk, zeytin, peynir, omlet, kruvasan, salatalık, domates gibi bilindik kahvaltılık ürünler bulabilirsin. Çoğu yerde kahvaltıda servis edilen sıcak yulafı ise denememen hata olur.

Kırgızistan'da keşfedeceğin o kadar çok şey çok şey var ki. Eğer sen de "bu kadar lezzet durağı yetmez, ben bu masalsı ülkeyi baştan aşağı keşfetmek istiyorum" diyorsan tüm keşif duraklarını Kırgızistan’da gezilecek yerler yazımızda bulabilirsin.