Bosna Hersek’te ne yenir?

Bosna Hersek seyahati için yola çıktığında uçaktan indiğin an ilk önce yüzüne serin Balkan havası vuracak. Hemen ardından ise burnuna muhteşem kokular gelmeye başlayacak. Bosna Hersek dendiğinde senin de aklına sadece Mostar Köprüsü geliyorsa, henüz muhteşem lezzetlerle tanışmamışsın. Çünkü bu ülkeye adım attığında gezi rotalarının yanı sıra gastronomi duraklarını da takip etmen gerekecek. 

Osmanlı ve Avusturya Macaristan mutfaklarından izler taşıyan Bosna Hersek lezzetlerini denemek için sabırsızlanıyorsan senin için hazırladığımız rehberimize göz atmalısın. Böylece oraya gittiğinde menüde kaybolmak ve acaba ne yesem diye düşünmek yerine nokta atışı seçimler yapabilirsin. 

Hazırsan kemerleri gevşetiyoruz ve ilk lezzetle başlıyoruz. 

1. Klepe (Boşnak mantısı)

İtalyanların raviolisi varsa Bosna'nın da klepesi var. Klepe, bizim mutfağımızdaki mantıya benziyor. Ama bu lezzet bizim bildiğimizden biraz daha farklı. Hamurları daha büyük ve üçgen şeklinde hazırlanıyor. İç harcı genellikle kıymalı olarak hazırlansa da peynirli ve patatesli versiyonlarını da bulabilirsin. Ağızda eriyip giden bu hamur işi lezzetin en can alıcı noktası ise üzerine dökülen sarımsaklı yoğurt ve kırmızı biberli tereyağı. Keşke bitmese diyerek yiyeceğin klepenin sonuna geldiğinde tabağın dibini ekmekle sıyırmak isteyeceksin. 

2. Köfte (Cevapi)

Bosna’ya gidip cevapi olarak da bilinen köfte yemeden dönmek, Paris’e gidip kruvasan yemeden dönmekle aynı. Bu köfte sıradan bir köfteden çok daha farklı. Küçük parmak şeklindeki bu köfteler, somun adı verilen özel bir pideyle servis ediliyor. Pide genellikle et suyu ile ıslatıldığından yumuşacık ve ekstra lezzetli oluyor. Kömür ateşinde pişirilen köftelerin yanında küp şeklinde doğranmış soğan ve kaymak (bizdeki gibi değil, tuzlu ve krem peynir kıvamında) geliyor. 

Köfteleri yedikten sonra yağına ekmek banmayı da unutma. 

3. Börek ve pita

Börek ve pita hakkında çok önemli bir detaydan bahsederek başlayalım. Börek (burek) genellikle etli olur, eğer patatesli, peynirli ya da ıspanaklı istiyorsan pita demen gerekiyor. Hatta pitalar için de farklı isimler bulunuyor. Peynirli için sirnica, ıspanaklı için zeljanica, patatesli için krompirusa deniyor. 

Sabah erken saatlerde, henüz şehrin uyanmadığı ve sessizliğin hakim olduğu anlarda sabah kahvaltılarında börek ya da pita tercih ederek incecik açılan yufka çıtırtısını duyabilirsin. Yanına bir de yoğurt alarak lezzeti iki katına çıkarabilirsin. 

4. Sarajevski sahan (Saraybosna sahanı)

Gezerken bir yemek molası verdin ve ne yiyeceğine bir türlü karar veremiyor musun? Böyle durumlarda imdadına Sarajevski sahan yetişecek. Adını servis edildiği bakır sahandan alıyor. Sahan içinde genellikle soğan dolması, biber dolması, yaprak sarması ve domates dolması gibi farklı lezzetler bir arada geliyor. Kendine has ekşili, etli harçla doldurulmuş ve hafif ateşte dinlenerek pişen bu dolmaları yerken yanlışlıkla parmaklarını da yiyebilirsin. Tek bir porsiyon sipariş ederek Bosna Hersek’in dolma kültürünü tadabilirsin. 

5. Şopska salatası

Bosna Hersek mutfağı genellikle et ağırlıklı oluyor. Ancak ete kısa bir ara vermek istersen şopska salatasını deneyebilirsin. Bulgar kökenli olan bu yemek Bosna Hersek sofralarının baş tacı. Domates, salatalık, biber ve soğanın üzerine, kar gibi rendelenmiş tuzlu ve sert bir beyaz peynir (sirene peyniri) özellikle yaz aylarında giden ve yemek yerken ferahlamak isteyenlerin tercihi oluyor. 

6. Begova çorbası (Bey çorbası)

Osmanlı mutfağından gelen begova çorbası, tavuk eti ve kurutulmuş bamya ile hazırlanıyor. Bamya denildiğinde büyük bir kesimin çekindiğini biliyoruz. Ama bu tüm kötü deneyimlerini unutturacak bir lezzet. Sebzeler, krema ve limonlu terbiyesiyle yapılan çorbadan mayhoş bir tat alacaksın. Genellikle bakır kaplarda, yoğun kıvamlı ve sıcak servis edilen bu çorbayı özellikle kış aylarındaki gezilerinde mutlaka denemelisin. İlk kaşıkta hissedeceğin o kıvam seni gerçekten şaşırtacak. 

7. Kuru et (Suho meso)

Bosna Hersek lezzetlerinin et ağırlıklı olduğunu daha önce söylemiştik. Kuru et de buranın en özel atıştırmalıklarından biri olarak dikkat çekiyor. Özellikle Visoko’da yapılan isli kuru et, incecik dilimlenerek servis ediliyor. Meşe odunu dumanında günlerce kurutulan etin aroması o kadar yoğun ki, ağzına attığın anda anlayacaksın. Kuru eti tek başına tüketebilir ya da aroma vermesi için atılan kuru fasulye gibi yemeklerde tadabilirsin. Ayrıca kuru et mezelerde de çok tercih ediliyor. Üstelik seyahat boyunca yedikten sonra eve dönerken bir miktar satın alabilir, sevdiklerine ikram edebilirsin. 

8. Bosanski lonac

Bosna Hersek’in milli yemeği olarak da bilinen Bosanski lonac, bizim mutfağımızdaki güvece benziyor. Büyük parça etlerin ve iri doğranmış sebzelerin (lahana, havuç, patates) toprak bir güveçte saatlerce, kısık ateşte pişmesiyle hazırlanıyor. 

Eskiden madenciler sabah yemeği ateşe koyup akşam iş dönüşü alıp yiyormuş. Yani bu yemeğin püf noktası hafif ateşte yavaş yavaş pişmesinde yatıyor. Malzemeler kat kat diziliyor ve kendi suyuyla piştiği için lokum gibi oluyor. Bu yemeği yerken etler ağzında dağılacak. 

9. Soğan dolması

Sarajevski sahan sipariş ettiğinde içinde soğan dolması da geldiğini söylemiştik ama soğan dolmasına ayrı bir başlık açmamak olmaz. Soğanların katmanları tek tek ayrılarak içi kıymalı harçla dolduruluyor, soğan piştikçe ortaya çıkan doğal şeker ve iç harcın tuzu mükemmel bir denge oluşturuyor. Üzerine biraz limon sıkıp, yanında yoğurtla yediğinde neden daha önce soğan dolması yemedim diye üzüleceksin. 

10. Kaymacina

Şimdi sıra, Balkan coğrafyasının en sevilen sütlü tatlılarından birine geldi. Görüntüsü krem karamele benziyor ama aslında seni çok daha pürüzsüz ve gözenekli bir tatlı bekliyor. Sadece süt, bol yumurta ve şekerden hazırlanan bu tatlı o kadar hafif ki, ağır bir akşam yemeğinin üzerine bile rahatlıkla yiyebilirsin. Her kaşıkta o kıvamın hazzını yaşarken bir kez daha iyi ki Bosna Hersek’e geldim diyeceksin. 

11. Tufahija (Tufahiye)

Gezerken yoruldun ve şekerin düştüyse bu tatlı krizine muhteşem bir çözüm önerimiz var: Tufahija. 

Şerbetle haşlanmış elmanın içi oyulup cevizle dolduruluyor, üzerine de krem şanti veya kaymak ekleniyor. Elma, şerbet ve ceviz üçlüsü muhteşem bir lezzet dengesine dönüşürken yumuşak kıvamıyla yiyen herkesi kendine hayran bırakıyor. Geziye kısa bir mola verip kahvenin yanına söyleyebilir, dinlenirken enerjini tufahija ile toplayabilirsin. 

12. Boşnak kahvesi (Bosanska kafa)

Bosna Hersek’e gidenlerin en sık yaptığı hataların başında Boşnak kahvesinin Türk kahvesinden farksız olduğunu düşünüp denememeleri oluyor. Ancak farkı pişirme yöntemi ve sunumuyla Boşnak kahvesi mutlaka tatman gereken lezzetler arasında yer alıyor. Boşnaklar kahveyi soğuk suya koyup kaynatmıyor, önce suyu kaynatıp sonra kahveyi ekliyorlar. 

Džezva dedikleri bakır cezveyle ve kulpsuz fincanlarla masaya geliyor. Kahveni fincana sen koyuyorsun. Yanında ise mutlaka lokum veya kesme şeker oluyor. Burada dikkat etmen gereken detay şekeri kahvenin içine atmadan kıtlama usulü yemek oluyor. 

13. Sarajevsko birası (Sarajevsko pivo)

Saraybosna'daki tarihi bira fabrikasında, 1864'ten beri üretilen Sarajevsko birası, doğal kaynak sularıyla üretiliyor. Yumuşak içimli, açık renkli bir bira. Eğer bira kültürüne ilgin varsa, şehrin merkezindeki tarihi bira fabrikasının (Pivnica) otantik atmosferinde, kuru et ve peynirle biranı yudumlayabilirsin. Dilersen gün batarken Miljacka Nehri'nin manzarası ve huzurlu atmosferinde Sarajevsko birasının tadını çıkarabilirsin. 

Bosna Hersek’in meşhur lezzetlerini öğrendik. Şimdi sıra şehri keşfetmeye geldi. Merak etme, o konuda da Bosna Hersek’te gezilecek yerler yazımızla yanında olacağız.