Türbülans riski en yüksek 6 rota

Uçağın etrafındaki hava akımında meydana gelen düzensizlikler sonucu oluşan ve uçağın sarsılmasına neden olan türbülans olayı, pilotlar için öngörülemeyen hava olayları arasına yer alıyor. Fırtınalı havalar, jet akımları, hava sıcaklığındaki ani değişimler gibi birçok neden türbülans oluşturabilir. Özellikle son yıllarda büyük panik yaşatmaya başlayan ve gün geçtikçe daha sık duymaya başladığımız türbülans olaylarının neden artış gösterdiği merak konusu.

Türbülans nedir ve neden olur?

Geçtiğimiz günlerde Salt Lake City’den Amsterdam’a giden Delta uçağında yaşanan türbülans, sadece yolcularda değil, havacılık dünyasında da endişenin artmasına neden oldu. ABD Ulusal Ulaştırma Güvenliği Kurulu’na göre Amerika Birleşik Devletleri’nde (ABD), 2009-2024 yılları arasında yaşanan türbülanslar nedeniyle 200’den fazla ciddi yaralanma vakası oldu. 

Uzmanlar, türbülansa neden olan en büyük etkenin atmosferde meydana gelen bozulmalar ve jet akımları olduğunu belirtiyor. Havanın bir nehir gibi akarken karşısına çıkan dağlar ve fırtınalar gibi oluşan engellerin, bu akışı bozarak türbülansı yarattığını ifade ediyor. Özellikle dağlık bölgelerde hava akımlarının şiddetle değiştiğini belirten uzmanlar, bu gibi rotalarda türbülans ihtimalinin daha yüksek olduğunu söylüyor. Çeşitli yaralanmalara ve panik hâlin oluşmasına neden olan türbülans olaylarında ölüm vakaları ise oldukça nadir. Özellikle emniyet kemeri takmak, ciddi yaralanmaların da önüne geçiyor. Fakat yoğun trafiğe sahip rotalarda türbülans riski oldukça yüksek ve gezegenimiz ısındıkça bu ihtimalin daha da artacağı düşünülüyor.

Türbülansın en çok olduğu yerler

Türbülans tahmin sitesi Turbli, Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi ve İngiltere Meteoroloji Ofisi gibi kaynaklardan elde edilen verilerden yola çıkarak 10.000’den fazla uçuş yolu analiz etti. Bu araştırmanın sonucunda ise dünyanın en trübülanslı rotaları sıralandı. Turbli’nin kurucusu ve Hesaplamalı Akışkanlar Dinamiği Uzmanı Ignacio Gallego Marcos, bu listeyi hazırlamalarındaki amacın, türbülansın, kaotik olsa bile bazı kalıpları izlediğini insanlara göstermek olduğunu belirtti. Ttürbülans riskinin en yüksek olduğu uçuş rotaları şöyle;

1. Arjantin (Mendoza)-Şili (Santiago)

Turbli verilerine göre Arjantin’in Mendoza kenti ile Şili’nin Santiago kenti arasındaki 192 kilometrelik rota, dünyanın en sarsıntılı rotası. And Dağları’nın karla kaplı nefes kesici manzaralarına sahip olan bu rota, türbülans riskinin en yüksek olduğu bölge. 

2. And Dağları ve Himalayalar

Gallego Marcos, hava akışını değiştiren en büyük engellerden birinin dağ sıraları olduğunu belirtiyor. Bu dağlar, yüzlerce kilometre yol alabilen hava dalgaları oluşturabiliyor. Bu dalgalar kırıldığında ise türbülans meydana geliyor. Dünyanın en sarsıntılı 10 rotasının büyük çoğunluğu, aralarında dünyanın en uzun kara dağ zinci olan And Dağları ve Himalayalar gibi dağlardan oluşuyor.

3. Rocky Dağları

Amerika Birleşik Devletleri’nde (ABD) Denver ve Salt Lake City’e gerçekleştirilen uçuşlar, Rocky Dağları üzerinden geçtiği için bu rota üzerinde de sarsıntılar görülebiliyor.

4. Alpler

Fransa, İtalya ve İsviçre gibi Avrupa ülkeleri arasında bulunan uçuş rotalarının çoğunda, Alpler üzerinden geçerken türbülans yaşanma riski oldukça yüksek. 

5. Japonya (Natori-Tokoname)

Asya’nın en sarsıntılı rotalarından biri olan Japonya’nın Natori ve Tokoname şehirleri arasındaki 320 millik yol, “temiz hava türbülansı” denen ve genellikle dalgalı hava akımları olan jet akımları yakınlarında meydana gelen türbülans türünün yaşandığı bir yol. Rüzgar hızının veya yönünün irtifaya bağlı olarak hızla değişmesi nedeniyle meydana gelen bu türbülans türü, İngiltere Meteoroloji Ofisi’nde havacılık uygulamaları bilim müdürü Piers Buchanan tarafından “tespit edilmesi ve tahmin edilmesi zor olduğu için tehlikeli” olarak açıklanıyor.

Japonya’nın güçlü bir jet akımına sahip olduğunu söyleyen Gallego Marcos, Amerikaloların 2. Dünya Savaşı sırasında Japonya’ya attıkları bombaların da güçlü rüzgarlar nedeniyle hedefinden saptığını keşfettiklerini belirtiyor. Jet akımlarının gücü, sıcaklık farkından kaynaklanıyor. Japonya’da, Sibirya’dan gelen soğuk hava, Pasifik Okyanusu akıntılarından gelen sıcak hava ile buluşarak, güçlü bir jet akımı oluşturuyor.

6. Kuzey Atlantik Koridoru

Kuzey Amerika ile Avrupa arasındaki bu rota da jer akımlarının oldukça güçlü olduğu noktalar arasında yer alıyor. Körfez akıntısından gelen sıcak havanın Kanada’dan gelen soğuk havayla buluşması nedeniyle ABD’nin doğu kıyısında yaşanan bu durum, türbülans riskini de artırıyor.

Son yapılan araştırmalara göre dünya ısındıkça temiz hava türbülansları da yoğunlaşıyor. İklim değişikliği, üst atmosferdeki sıcaklık farklarını artırarak rüzgar hızının değişken olmasına neden oluyor. Bu da uçakların uçtuğu yerlerde türbülansları oluşturuyor.

2023 yılında yapılan bir araştırmaya göre dünyanın en yoğun uçuş rotalarından biri olan Kuzey Atlantik üzerindeki açık hava türbülansı, 1979 yılına kıyasla 2020 yılında %55 daha sık görülmüş. Aynı araştırma, ABD anakarasında da %41’lik bir artışın tespit edildiğini de ortaya çıkarıyor. 2017’de yapılan bir araştırmaya göre de yaralanmalara neden olabilecek kadar güçlü türbülansların, bu yüzyılın sonuna kadar üç katına çıkması öngörülüyor.

Uçaklar her ne kadar radar ve yer tabanlu ekipman kullanarak fırtına taraması yapsa da Gallego Marcos, tahminlerin her zaman fırtına türbülanslarını yakalayacak kadar kesin olmadığını ifade ediyor ve rırtınaların radarlarla tespit edilemeyen ve görülemeyen ani patlamalara yol açabileceğini belirtiyor. Özellikle birden fazla fırtınanın aynı anda oluşması ve pilotların fırtına bulutları arasında kalma riskiyle karşı karşıya kalması, büyük bir tehlike oluşturacağına dair sinyaller veriyor.

Uzmanlar, uçmanın hâlâ en güvenli ulaşım şekli olduğunu belirtiyor. Gallego Marcos da uçuşların özellikle şiddetli türbülanslara dayanacak şekilde tasarlandığını ve emniyet kemerlerinin takılmasının yaralanmayı önlemek için en iyi yol olduğunu vurguluyor. 

Dünyada türbülans riski en yüksek rotaları keşfettikten sonra uçaklar neden türbülansa girer yazımızı da inceleyebilirsin.